Khám Phá Cuộc Sống Cộng Đồng Zapotec: Tinh Thần Tương Trợ Không Phải Là Điểm Yếu

Giữa Núi Rừng Zapotec

Mình đang đứng trong một căn bếp cũ của một làng Zapotec ở Sierra Norte, Mexico, ngắm nhìn người mẹ từ nhóm bản địa Oaxaca đang làm tortilla từ những bắp ngô trồng trên đất xung quanh. Đôi tay của Violetta khéo léo nhào bột, nhịp nhàng theo nhịp điệu truyền thống. Những dấu vết trên bàn tay cô như bản đồ dẫn về những thế hệ trước đã từng làm món này.

Đây là ngày thứ hai trong chuyến trekking kéo dài năm ngày của Intrepid qua khu vực cao nguyên của Oaxaca, nhóm nhỏ của mình đang đi từ làng này sang làng khác, học cách mà cộng đồng này sống ngày nay. Mặt đất lún dưới chân mình ở nhà Violetta, không khí nặng mùi đất và khói gỗ. Một bóng đèn đơn giản treo từ xà nhà, soi sáng bàn tay Violetta khi cô làm việc. Ngôi nhà một phòng đơn giản, nhưng ở những ngọn núi này, sự giàu có không được đo đếm bằng những gì sở hữu mà là những gì bền vững - kỹ năng, lương thực và sự kết nối.

Sự Mạnh Mẽ Từ Tương Trợ

Người dẫn đường cho hành trình của mình là Jonatan, một hướng dẫn viên Zapotec, người chia sẻ những câu chuyện và kiến thức bản địa khi chúng mình đi. Chứ không đơn thuần chỉ là đi bộ qua phong cảnh, mà chúng mình đi cùng với nó, học về các loại cây dùng làm thuốc, những loại mà người Zapotec ăn và cách mà đất đai được canh tác. ‘Chúng tôi chia sẻ công việc, niềm vui và nỗi buồn. Chúng tôi chia sẻ mọi thứ,’ Jonatan nói trong một cốc cà phê sáng, trước khi chúng mình tiếp tục chuyến đi tiếp theo. ‘Chúng tôi chăm sóc nhau.’

Các cộng đồng hoạt động như một thực thể liên kết. Họ không chỉ có mối quan hệ tương hỗ với đất đai mà còn với nhau. Đơn giản, cộng đồng của họ hoạt động với tâm lý 'tôi giúp bạn, bạn giúp tôi'. Chủ nghĩa tập thể là một khái niệm đơn giản, nhưng với mình, đến từ đất nước có tư tưởng cá nhân chủ nghĩa như Mỹ, điều này thật sâu sắc. Jonatan giải thích rằng việc chia sẻ công việc diễn ra như sau: ‘Nếu bạn cần trồng ngô và tôi cũng cần trồng ngô, tôi sẽ đến giúp bạn trước, sau đó bạn sẽ giúp tôi.’ Niềm vui và nỗi buồn thuộc về toàn thể cộng đồng – khi ai đó kết hôn, mọi người đều góp mặt. Khi có ai đó qua đời, tất cả mọi người đến thăm, mang theo đậu, đường, cà phê hay một con gà đến cho gia đình đang thương tiếc.

Vùng Đất Của Tâm Hồn

Thường thì khi du khách ghé thăm khu vực này của Mexico, họ chỉ ở lại thành phố Oaxaca. Dễ dàng hơn nhiều khi theo chỉ dẫn từ sách hướng dẫn. Nhưng ít ai nhắc đến những ngôi làng xa xôi này ẩn mình trong núi rừng. Mình là một phần của dự án du lịch sinh thái: Pueblos Mancomunados, nghĩa là 'Cộng Đồng Các Làng', bao gồm tám ngôi làng xa xôi dưới một dự án chung. Những cộng đồng này đã phát triển bên nhau hơn 400 năm, nhưng chính vào năm 1998 họ bắt đầu đón du khách tham gia vào những con đường này và chào đón họ vào nhà, để cho thế giới thấy họ sống như thế nào và tại sao.

Mình thật may mắn khi có Jonatan bên cạnh từng bước. Một buổi sáng, mình hỏi anh về Pueblos Mancomunados và điều họ mong muốn du khách sẽ mang về sau trải nghiệm này. Câu trả lời của anh thật đơn giản: ‘tâm hồn của nơi này.’

Cộng Đồng - Tài Sản Quý Giá

Tại một số nơi trên thế giới, sự giàu có thường thể hiện qua sự tích lũy - nhiều tiền hơn, nhiều tài sản hơn, nhiều hiệu quả hơn. Nhưng ở những ngọn núi này, sự giàu có không nằm ở sở hữu, mà ở các mối quan hệ. Tâm hồn của nơi này chính là sự tương trợ và cộng đồng. Đi qua các rừng thông, các cánh đồng và bên cạnh những cây agave khổng lồ, mình nhận ra tầm quan trọng của những kết nối này.

Những loại nấm mà Jonatan hái, sức mạnh của những loại cây, đặc tính chữa bệnh của những cái cây… Đất không chỉ là thứ mà chúng ta phải lấy đi, mà còn là nơi để học hỏi. ‘Ở thành phố, đất của bạn chỉ đến đây,’ Jonatan nói, giơ tay ra trước mặt để chỉ ranh giới. ‘Đất của tôi trải dài tận những gì mà mắt có thể nhìn thấy,’ anh tiếp tục, vung tay rộng khi chúng mình quay đầu nhìn theo các cánh đồng và rừng cây phủ xanh những sườn núi xa xa.

Giàu Có Thời Gian

Mưa đổ mạnh xuống mái nhà của Mr Eli, nhưng chúng mình vẫn khô ráo, hài lòng và ấm cúng, quây quần bên nhau thưởng thức trà elote làm từ sợi ngô. Nụ cười của ông tỏa sáng trong mắt khi ông bảo chúng mình hãy từ từ, không cần vội vàng rời đi. Mình nghe tiếng mưa vọng lại từ ngôi nhà, cảm nhận không khí trong lành tràn qua cửa ra vào và nhìn gia đình ngồi bên nhau trên ghế sofa, di chuyển từ từ và nấu trà trên bếp. Thời gian ở đây trôi qua một cách khác biệt.

Tại Mỹ, chúng mình thiếu thời gian – bị mắc kẹt bởi đồng hồ, lịch trình và nỗi ám ảnh chạy theo cái mới. Chúng mình lên kế hoạch cho những chuyến du lịch để thoát khỏi nhịp sống hối hả của chính mình. Ở đây, người Zapotec lại giàu có thời gian. Họ có sự tự do mà chúng mình dường như dành cả đời để theo đuổi. Không phải tự do để tiêu tốn vô hạn, mà là tự do để sống có chủ đích. Tự do, mình nhận ra, là chỉ cần những gì bạn có và có đủ thời gian để trồng trọt, chia sẻ bữa ăn, kết nối và đơn giản là tồn tại. Để thức dậy cùng mặt trời, đi bộ qua những cánh đồng cung cấp thực phẩm và đặt con người lên trên tài sản.

Căn Cứ Ở Sự Tương Trợ

Các câu chuyện của Jonatan vang vọng trong tất cả những gì mình thấy trong từng ngôi nhà mà chúng mình ghé thăm - một cuộc sống không phải xây dựng quanh tốc độ hay sự tích lũy, mà là sự quan tâm. Công việc của mỗi người đều liên quan đến người khác, với từng bàn tay, mùa màng và bữa ăn là một phần của nhịp sống chung. Khi chúng mình đi bộ đến một ngôi làng, Jonatan kể cho chúng mình về guelaguetza: nguyên tắc tương trợ hay sự tương trợ của người Zapotec. Vào buổi sáng đầu tiên cùng nhau, anh đã cười khi thấy chúng mình bực bội vì không tìm thấy quán cà phê nào mở cửa để uống một tách cà phê.

Sau đó, khi đi dọc con đường mòn, anh đã quay lại nói rằng anh có một bất ngờ. Nhìn quanh vùng cảnh rộng lớn với chỉ có nhà cửa và các cánh đồng mở, mình không thể tưởng tượng được đó là gì. ‘Còn năm cây số nữa?’ một người trong nhóm đã đùa. Như thể bằng phép thuật, anh đã khiến chúng mình bất ngờ với cà phê – không phải từ quán cà phê mà từ một ngôi nhà. Khói bay từ ống khói, mùi bánh mì mới nướng và cà phê thơm lan tỏa trong không khí. Chúng mình bước qua một cánh cửa cong nhỏ vào trong ngôi nhà đá đông người: gia đình của Jonatan. Chú của anh, Nelson, đã làm bánh từ sáng, như mỗi thứ Sáu, trong một lò nướng được xây từ tay ông nội của mình. Dì của Jonatan rót cà phê - nước, quế, mật mía và đường mía - và chúng mình cùng nhau chia sẻ bánh mì.

Khi cần một điều gì ở đây, ai đó sẽ cung cấp cho bạn và khi họ cần điều gì đó, bạn sẽ đáp ứng. Cách sống này có vẻ hiển nhiên khi bạn thấy nó diễn ra – đây là cách mà con người nên sống.